Planten overwinteren: wanneer naar binnen en hoe vaak water geven

In de zomer staat de olijfboom op het terras te pronken, de oleander bloeit en de citroen hangt vol. Dan worden de nachten koud, en komt elk jaar dezelfde vraag: moet hij nu al naar binnen, of kan het nog even? En als hij eenmaal binnen staat, hoeveel water geef je dan nog? In dit artikel lees je wanneer je planten moeten verhuizen, waar ze het beste overwinteren en hoe je water geeft zonder ze te verzuipen.

Waarom planten in een pot kwetsbaarder zijn

Een plant in de volle grond heeft zijn wortels diep in de aarde, en die aarde houdt warmte vast. Een plant in een pot heeft dat niet. De wortels zitten boven de grond, met alleen een wand van terracotta of kunststof tussen hen en de vrieskou. Volgens de Engelse Royal Horticultural Society (RHS) kan de kluit in een pot daardoor helemaal bevriezen, terwijl dezelfde plant in de tuingrond het zou overleven. Natte grond maakt het erger: een pot die in een plas water staat, bevriest sneller en kan scheuren.

Dat is de reden dat dezelfde plant in de tuin soms buiten kan blijven en in een pot naar binnen moet.

Wanneer moeten ze naar binnen?

Het korte antwoord: zo laat mogelijk, maar voor de vorst die de plant niet aankan. Hoe langer een plant buiten blijft, hoe beter hij afhardt. Haal je hem te vroeg naar binnen, dan staat hij wekenlang in een te warme, donkere ruimte en gaat hij slap uitlopen.

Vuistregels uit de adviezen van tuinbronnen als MAX Vandaag (met Groei & Bloei en de Nederlandse Kuipplantenvereniging als bronnen) en Hubo:

• Jonge en kwetsbare planten gaan vóór de eerste nachtvorst naar binnen.
• Citrus verdraagt geen vorst. Haal citroen, sinaasappel en kumquat naar binnen zodra er vorst in de verwachting staat.
• Olijfboom kan lichte vorst aan, tot ongeveer min 5 graden, mits de wortels beschermd zijn. Zakt het verder, dan moet hij naar binnen.
• Oleander en agave kunnen een korte, lichte nachtvorst buiten doorstaan, met een ingepakte pot.

Het verschilt per soort, en zelfs per plant: een grote, oude olijfboom staat sterker dan een jong exemplaar dat net uit de kwekerij komt. Twijfel je, kijk dan op het etiket of zoek de soort op.

Waar overwinteren ze het beste?

De meeste kuipplanten willen het in de winter koel en licht. Niet warm, want dan denken ze dat het lente is en gaan ze groeien terwijl er te weinig licht is. Dat levert lange, slappe scheuten op, en bij een plant als de agapanthus weinig of geen bloemknoppen in het voorjaar.

Richtwaarden uit dezelfde bronnen:

Plant	Temperatuur
Veel kuipplanten	5 tot 12 °C
Olijfboom	2 tot 10 °C
Hibiscus, bougainvillea, mandevilla	10 tot 16 °C

Goede plekken zijn een onverwarmde serre, een garage of schuur met een raam, een koel trappenhuis of een vorstvrije kas. De woonkamer is voor de meeste kuipplanten geen goede plek: te warm en te droog.

Een paar aandachtspunten:

• Licht: planten die hun blad houden, zoals olijf, citrus en oleander, hebben ook in de winter licht nodig. Planten die hun blad laten vallen, zoals vijg of fuchsia, kunnen in een donkerdere ruimte.
• Lucht: zet het raam op zachte dagen even open. Stilstaande, vochtige lucht geeft schimmel.
• Ongedierte: kijk elke paar weken onder de bladeren. Wolluis en spint houden van een binnenwinter.

Hoe vaak geef je water in de winter?

Hier gaat het het vaakst mis. In de winter groeit een plant nauwelijks, verdampt hij weinig en heeft hij dus veel minder water nodig. Te veel water in een koude pot geeft wortelrot, en dat zie je pas als het te laat is.

• Planten die hun blad houden: ongeveer eens per week een beetje water, en niet meer dan nodig.
• Planten die hun blad verliezen: nog minder. De grond mag bijna droog zijn, maar niet kurkdroog.
• Olijfboom: volgens Hubo pas water als de grond een paar centimeter diep droog aanvoelt, en dan alleen zoveel dat hij licht vochtig blijft.
• Citrus: zuinig, maar laat de kluit niet helemaal uitdrogen.
• Geen mest in de winter. Pas tegen het eind van de winter, als de dagen lengen, geef je weer meer water en voeding.

De beste test is nog steeds je vinger: steek hem een paar centimeter in de aarde. Vochtig? Wachten.

En de kamerplanten?

Ook kamerplanten schakelen in de winter terug. Er is minder licht, ze groeien langzamer, en ze hebben dus minder water nodig. Het advies dat je in vrijwel elke bron terugziet: geef pas water als de bovenste laag aarde droog aanvoelt, en houd er rekening mee dat een plant in een koele, donkere kamer nog minder nodig heeft dan een plant op een zonnige vensterbank.

Twee winterproblemen die vaak samen optreden:

• Droge lucht door de verwarming. Zet planten niet vlak boven of naast de radiator. Tropische planten zoals calathea krijgen in een verwarmde kamer snel bruine bladpunten; vetplanten en cactussen kunnen er juist goed tegen.
• Te weinig licht. Zet planten dichter bij het raam, maar niet in de kou van een tochtig raam of een deur die vaak opengaat.

Planten die buiten blijven

Niet alles kan of hoeft naar binnen. Voor stevige planten in een pot die wat vorst aankunnen:

1. Pak de pot in met noppenfolie, jute of stro, zodat de wortels niet bevriezen.
2. Zet de pot op potvoetjes, zodat hij niet in het water staat.
3. Zet planten bij elkaar tegen een muur van het huis, uit de wind.
4. Houd een vlies klaar voor nachten met strenge vorst. Volgens Hubo kan het onder een winterhoes een paar graden warmer blijven dan erbuiten.

En vergeet de buitenkraan niet: die moet ook voor de vorst dicht.

Een kalender voor de tuin

Wie meer dan een paar planten heeft, merkt dat het onthouden het lastigste is. Welke plant moest ook alweer bij min 5 naar binnen? En gaf je huisgenoot gisteren al water in de serre? Het helpt om per plant op te schrijven wat hij nodig heeft, en dat te combineren met het weerbericht. Voor de rest van het huis staat een jaaroverzicht in het onderhoudsschema; in de winter speelt ook condens op de ramen, waar binnen overwinterende planten aan bijdragen.

Hoe Domeaz hierbij helpt

In Domeaz zet je elke plant in je huis, binnen of buiten. Maak een foto of typ de soort, en de app stelt de verzorging voor: hoe vaak water van april tot en met oktober en hoe vaak in de winter, plus voeden, snoeien en verpotten. Je krijgt een herinnering als het tijd is, en een waterbeurt van een huisgenoot zie je meteen.

Zet je het weer aan, dan waarschuwt Domeaz voor vorst, en telt een flinke regenbui als water voor je buitenplanten. Gaat er iets mis, met gele bladeren of beestjes, dan kijkt de plantendokter mee. Lees meer over tuin en planten in Domeaz.

Domeaz is gratis te beginnen, zonder advertenties. Ontdek Domeaz.